Cách Làm Bài Văn Nghị Luận Xã Hội Hay Và Chất Lượng

cách làm bài văn nghị luận xã hội

Nghị luận xã hội là một hình thức kiểm tra những kiến thức về kỹ năng, sự hiểu biết, cảm thụ và thái độ sống của học sinh đối với xã hội. Từ đó có thể đưa ra những suy nghĩ, nhận định, góc nhìn về cuộc sống. Sau đây là cách để làm một bài văn nghị luận tốt.

1. Các dạng đề nghị luận xã hội thường gặp

Có rất nhiều những vấn đề xã hội xoay quanh những lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống. Hầu hết, với văn nghị luận xã hội, các học sinh sẽ được giao cho một đề tài ứng với một khía cạnh nào đó trong cuộc sống rồi từ đó, các em có thể nhìn nhận, quan sát và nêu cảm nghĩ của mình về vấn đề đó. 

Vì vậy là đề tài trong văn nghị luận xã hội cũng rất phong phú và đa dạng, có mặt ở hầu hết các lĩnh vực cũng như các vấn đề trong cuộc sống này. Với cách làm bài văn nghị luận xã hội sẽ áp dụng cho hầu hết các bài văn về những vấn đề này.

cách làm bài văn nghị luận xã hội
Làm thế nào để viết một bài văn nghị luận?

1.1. Nghị luận về một hiện tượng đời sống

  • Những hiện tượng có tác động tích cực đến suy nghĩ như những sự kiện và hành động hướng đến cộng đồng: Hiến máu nhân đạo, phát cơm miễn phí, tiếp sức mùa thi…
  • Những hiện tượng có tác động tiêu cực đến suy nghĩ như những vấn nạn trong xã hội hiện nay: Tai nạn giao thông, vô cảm, bạo lực học đường, bạo lực gia đình…
  • Nghị luận về một trích dẫn hay mẫu tin tức báo chí như một đoạn trích, tin báo…

1.2. Nghị luận về một tư tưởng đạo lý

  • Những tư tưởng có tính nhân văn, đạo đức: Lòng dũng cảm, nghị lực vươn lên, lòng khoan dung, trắc ẩn…
  • Những tư tưởng phản nhân văn: Vô cảm, thù hận, phán xét, ích kỷ… 
  • Những vấn đề mang tính hai mặt tốt xấu trong đời sống, xã hội. 
  • Những vấn đề mang tính chất đối thoại, tranh luận, bàn luận 
  • Những vấn đề được đặt ra trong những bài thơ hay những mẫu truyện. 

2. Những vấn đề lưu ý trong cách làm bài văn nghị luận xã hội

2.1. Đọc kỹ đề

Đầu tiên, bạn cần phải đọc kỹ đề bài, xác định cũng như hiểu rõ yêu cầu của đề đặt ra, phân biệt rõ nó thuộc nhóm nào: Tư tưởng đạo lý hay hiện tượng đời sống.

Bạn có thể xác định bằng phương pháp sau: Đọc đề, gạch chân những từ hay cụm từ quan trọng mang tính “keyword” trong đề nhằm nhấn mạnh, giải thích và lập những luận điểm xoay quanh “keyword” ấy. Từ đó mà đưa ra được định hướng viết bài tốt nhất.

2.2. Lập dàn ý

Việc lập dàn ý giúp bạn có thể trình bày bài viết theo cách khoa học nhất, sắp xếp, lựa chọn cấu trúc chặt chẽ, hợp logic nhất. Bạn có thể kiểm soát tố toàn bộ hệ thống những ý tưởng, lời văn, lập luận được chặt chẽ, mạch lạc nhất, tránh bị quên hay bị lan mang khi viết bài.

2.3. Đưa ra dẫn chứng phù hợp

Việc đưa ra những dẫn chứng, luận điểm luận cứ sao cho phù hợp và logic nhất là điều quan trọng trong một bài văn nghị luận xã hội. Vì thế mà đây là một trong những cách làm bài văn nghị luận xã hội quan trọng và cần thiết nhất.

Việc đưa ra những dẫn chứng thì cần phải rõ ràng, tránh những dẫn chứng chung chung, không thuyết phục sẽ dẫn đến việc bài văn của bạn sẽ không chất lượng.

Vì thế, việc đưa ra dẫn chứng thực tế, đủ sức thuyết phục, khéo léo và phù hợp là điều ưu tiên hàng đầu trong văn nghị luận xã hội. Đó là những dẫn chứng người thật, việc thật đã được kiểm chứng trong đời sống của chúng ta. 

cách làm bài văn nghị luận xã hội
Đưa ra những dẫn chứng là cách làm bài văn nghị luận xã hội tốt nhất

2.4. Lập luận chặt chẽ, dòng văn cô động, giàu sức thuyết phục

Để có một bài văn nghị luận xã hội sao cho chất lượng thì lời văn, câu văn hay bài viết của bạn cần được cô đọng, ngắn gọn nhưng vẫn phải đủ ý, đủ nội dung.

Lập luận ở các đoạn văn, câu văn cần chặt chẽ là logic tránh lan man, dài dòng. Tạo cảm xúc cho người đọc, ngôn từ trong sáng, lành mạnh, thấu tình đạt lý, dùng lối viết song song trung lập để đánh giá khách quan hơn.

2.5. Cách làm bài văn nghị luận xã hội đưa ra bài học và thông điệp

Kho đã đưa ra những lập luận, luận chứng, luận cứ một cách rõ ràng, chặt chẽ, logic thì chúng ta cần hướng đến những bài học, thông điệp rút ra thông qua bài văn nghị luận xã hội này.

Đối với những bài nghị luận xã hội, bài học thường gắn liền với nhân cách cao đẹp, lối sống tốt đời đẹp đạo, đấu tranh loại bỏ những tiêu cực cũng như những thói xấu xa trong cuộc sống này. 

2.6. Độ dài cần phù hợp với yêu cầu đề bài

Một vấn đề nữa trong cách làm bài văn nghị luận xã hội đó là độ dài văn bản cần phải phù hợp với yêu cầu của đề bài.

Thông thường những đề bài nghị luận xã hội sẽ được giới hạn độ dài văn bản. Vì thế cần chú ý mà sắp xếp, logic sao cho bài văn của bạn được chất lượng và hoàn hảo nhất.

3. Cấu trúc đề và các dạng đề cụ thể trong cách làm bài văn nghị luận xã hội

cách làm bài văn nghị luận xã hội
Các dạng đề cụ thể trong cách làm bài văn nghị luận xã hội

3.1. Nghị luận về tư tưởng đạo lý

Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý là bài viết bàn về những vấn đề liên quan đến những tư tưởng, đạo lý, quan điểm, triết lý nhân sinh như nhân cách, thái độ sống, các quan hệ xã hội, hành vi ứng xử…

Cấu trúc bài văn nghị luận về tư tưởng đạo lý:

(1) Mở bài

  • Giới thiệu các tư tưởng, đạo lý cần nghị luận 
  • Đưa ra những ý chính, trọng điểm về tư tưởng và đạo lý cần nghị luận.

(2) Thân bài

Luận điểm 1: Giải thích những yêu cầu đề ra

  • Giải thích rõ ý nghĩa và nội dung của các tư tưởng đạo lý.
  • Giải thích chuyên sâu về từ ngữ, khái niệm, nghĩa đen cũng như nghĩa bóng nếu có.
  • Nêu ra những ý nghĩa chung của các tư tưởng và đạo lý đó, đưa ra những quan điểm của tác giả của tư tưởng, đạo lý ấy.

Luận điểm 2: Phân tích, chứng minh 

  • Chỉ ra mặt đúng, hay của tư tưởng, đạo lý cần nghị luận.
  • Đưa ra những dẫn chứng xảy ra trong cuộc sống đời thường để chứng minh.
  • Nhận định, xác định tầm quan trọng của tư tưởng, đạo lý ấy đối với đời sống cũng như con người.

Luận điểm 3: Bình luận vấn đề

  • Xem xét, bác bỏ những cái nhìn, cái hiểu sai lệch có liên quan đến những tư tưởng, đạo lý ấy. Trong một số trường hợp thì có những biểu hiện sai lệch trong bản chất của những tư tưởng, đạo lý, vậy nên cũng cần được bác bỏ (không còn hợp thời, đúng ở hoàn cảnh này nhưng không thích hợp ở hoàn cảnh khác)
  • Cho dẫn chứng minh họa về các tường hợp 

Luận điểm 4: Rút ra bài học nhận thức và hành động

  • Đưa ra kết luận thuyết phục người đọc
  • Áp dụng các tư tưởng, đạo lý vào trong thực tiễn đời sống

(3) Kết bài

  • Khái quát lại ý nghĩa của tư tưởng, đạo lý đã nghị luận ở trên. Đưa ra những bình luận chung nhất
  • Tạo hướng suy nghĩ mới, nhân thức mới, nhìn nhận vấn đề ở góc nhìn đa chiều hơn
  • Khái quát lại bài học cũng như thông điệp mà bài nghị luận muốn hướng tới

3.2. Cách làm bài văn nghị luận xã hội các hiện tượng đời sống

Nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống là sự nhìn nhận, đánh giá và đưa ra quan điểm của mình về một hiện tượng xảy ra trong thực tế đời sống xã hội, có tính thời sự, được nhiều người quan tâm và tìm hiểu như lối sống vô cảm, tai nạn giao thông, nạn bạo hành, bắt cóc, nếp sống thành thị, ô nhiễm…

Ở đây, các hiện tượng đời sống có thể là những hiện tượng xấu hoặc tố tùy từng trường hợp, có cái đáng khen cũng như có cái đáng chê.

Với nghị luận hiện tượng đời sống, bạn cần phải hiểu những hiện tượng đời sống xảy ra được đưa vào đề bài, hiểu bản chất cũng như ý nghĩa của nó, tích cực hay tiêu cực. Từ đó, mà đưa ra những nhận định khách quan, hợp lý và phù hợp nhất. 

Thiết lập dàn ý cho bài văn nghị luận xã hội

(1) Mở bài

  • Khái quát chung hiện tượng đời sống phải nghị luận.
  • Đưa ra những nhận định ban đầu cũng như những ý kiến cần phân tích sâu trong bài.

(2) Thân bài

Luận điểm 1: Giải thích về hiện tượng đời sống cần nghị luận, xác định cụ thể các hình ảnh, từ ngữ cũng như những khái niệm trong đề ra.

Luận điểm 2: Đưa ra các thực trạng, biểu hiện và sự ảnh hưởng của các hiện tượng đời sống ấy đối với xã hội, con người. 

  • Chỉ ra những thực trạng vấn đề đang diễn ra như thế nào, ảnh hưởng như thế nào trong đời sống và quan sát thái độ xã hội về vấn đề này. 
  • Liên hệ thực tế, đưa ra những dẫn chứng trong thực tiễn nhằm làm nổi bật vấn đề, tạo sự ấn tượng và đặc sắc cho người đọc. 

Luận điểm 3: Giải thích các nguyên nhân của những hiện tượng đời sống ấy, chỉ ra các nguyên nhân phát sinh, chủ quản, khách quan, nguyên nhân sâu xa cũng như chủ yếu của vấn đề đó. Rồi từ đó đưa ra những hướng giải quyết vấn đề.

  • Xác định rõ những nguyên nhân của vấn đề đang bàn luận.
  • Chỉ ra các nguồn gốc phát sinh vấn đề.
  • Bình luận về vấn đề, đưa ra những quan điểm khách quan nhất.
  • Nhận định, đánh giá những mặt tích cực, tiêu cực của vấn đề.

Luận điểm 4: Đưa ra những giải pháp tối ưu dựa trên những nguyên nhân phát sinh để giải quyết các hiện tượng đời sống được nghị luận trong bài. Chỉ rõ những việc nên làm, cần làm, cũng như cần có những kế hoạch cụ thể nhất cho vấn đề.

  • Liệt kê các giải pháp để giải quyết vấn đề.
  • Nhân định, đánh giá giải pháp dựa trên những nguyên nhân.
  • Phân tích, đưa ra ví dụ cụ thể cho từng giải pháp.

(3) Kết bài

  • Tổng kết, khái quát lại vấn đề được nghị luận.
  • Đưa ra cách nhìn nhận và từ đó có thái độ khen chê phù hợp.
  • Đưa ra những dự đoán trong tương lai về vấn đề này.

Trên đây là cách làm bài văn nghị luận xã hội hay, cho bạn một bài luận chất lượng và thuyết phục nhất. Có thể nói, văn nghị luận là những cái nhìn nhân, quan sát và nhận xét những sự kiện, hiện tượng xảy ra trong xã hội cũng như bình luận, đánh giá về những triết lý nhân sinh giúp ta có một cái nhìn đúng đắn và khách quan hơn với các vấn đề trong cuộc sống này.