Sốt Xuất Huyết – Căn Bệnh Đe Dọa Toàn Nhân Loại

sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh sốt cao có xuất huyết do một nhóm virus Arenavirus, Filoviridae, Bunyaviridae và Flavivirus. Có thể xếp bệnh sốt xuất huyết ôn dịch, thời độc hoặc thấp nhiệt. Được gây bệnh từ loài muỗi, đặc biệt là muỗi vằn, gây hại đến sức khỏe toàn nhân loại.

Sốt xuất huyết được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đáng quan tâm nhất do muỗi truyền. Số ca nhiễm được báo cáo cho WHO đã tăng hơn 8 lần trong hai thập kỉ qua từ 505 430 năm 2000 lên đến 4,2 triệu ca vào năm 2019.

Hãy cùng tìm hiểu những thông tin về căn bệnh nguy hiểm này đển bảo vệ bản thân và gia đinh

sốt xuất huyết
Muỗi gây bệnh sốt xuất huyết

1. Triệu chứng bệnh sốt xuất huyết

Tỷ lệ mắc bệnh sốt xuất huyết tăng nhanh đáng kể trên khắp thế giới trong những thập kỉ vừa qua. Phần lớn người bệnh thường không biết mình đang bệnh do không có triệu chứng hoặc triệu chứng bệnh rất nhẹ, có thể lầm tưởng với bệnh cảm cúm nên số lượng bệnh nhân  được báo động ít hơn.

Triệu chứng ban đầu thường gặp ở bệnh này là đau đầu, đau mắt đỏ (viêm kết mạc). Sau đó là xuất huyết đi từ mức độ nhẹ sang xuất huyết nặng.

Biểu hiện sốt là nhiệt độ cơ thể cao từ 39°C đến 40°C kèm dó là hiện tượng chán ăn, nô và mệt mỏi, đôi khi còn có hiện tượng phát ban. Hiện tượng sốt có thể kéo dài từ 2 đến 7 ngày. Thời gian ủ bệnh thường là 4 đến 10 ngày sau khi bị muỗi nhiễm bệnh đốt. Khi bệnh, vị trí nơi tiêm chích sẽ bầm tím.

1.1. Triệu chứng bên ngoài cơ thể

Đối với sốt xuất huyết ngoài da thì biểu hiện có thể rõ ràng được nhìn thấy như vết bầm tím ở 2 chân, phía bên trong của tay, lòng bàn chân hoặc đôi khi là các vết chấm xuất huyết.

Đối với xuất huyết ở niêm mạc: chảy máu cam hoăc chảy máu chân răng, xuất huyết dưới màng tiếp hợp. Với hệ tiêu hóa, khi bị bệnh, người bệnh có thể di tiểu ra máu và nôn ra máu.

Ở người bệnh còn xuất hiện hội chứng thần kinh: đau quanh hố mắt, đau người, đau cơ, đau khớp. Ở trẻ nhỏ sốt cao đôi khi còn kèm theo co giật, hốt hoảng.

Sốt thường có thể xuất hiện ở ngày thứ 3 đến ngày thứ 6 của giai đoạn bệnh nhưng có thể gây hiểu lầm cho người bệnh bởi vì các triệu chứng có thể chuyển từ sốt nhiệt độ cao dang hết sốt và đôi khi còn không xuất hiện rõ dấu hiệu bệnh.

Dấu hiệu sốc biểu hiện rõ ở trẻ nhỏ như trẻ trông mệt mỏi, chân tay thì lạnh, ít tiểu, ói hoặc kèm theo đó là đi tiểu hoặc đi vệ sinh ra máu.

1.2. Bảng biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết

sốt xuất huyết
Triệu chứng bệnh sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết: Sốt cao 40 ° C
Nhức đầu dữ dội
Đau sau mắt
Đau cơ và khớp
Buồn nôn
Nôn mửa
Viêm tuyến
Phát ban
Sốt xuất huyết nặng: Hạ sốt nhiệt độ dưới 38 ° C 
Đau bụng nặng
Nôn mửa liên tục
Thở nhanh
Chảy máu nướu răng
Mệt mỏi
Bồn chồn
Máu trong chất nôn
Biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết
sốt xuất huyết
Biểu hiện sốt của bệnh sốt xuất huyết

2. Nguyên nhân gây bệnh sốt xuất huyết 

Sốt xuất huyết do muỗi truyền với tốc độ lây bệnh nhanh chóng, những con muỗi này là trung gian truyền bệnh, bệnh thường được gây bởi muỗi cái hơn là muỗi đực.

Căn bệnh nguy hiểm này thường xuất hiện ở có vùng nhiệt đới, những nơi thường xuyên có mưa; nhiệt độ và quá trình đô thị hóa không có kế hoạch.

Bệnh lan rất nhanh, có thể từ một bệnh cận lâm sàng (người chưa biết mình đang bệnh) đến các người bị nhiễm bệnh nặng. Một số người phát bệnh nặng có thể có biến chứng liên quan đến chảy máu nghiêm trọng, suy giảm nội tảng và rò rỉ huyết tương. 

Khi không được chăm sóc và phát hiện kịp thời có thể gây ra tử vong.

Virus gây bệnh sốt xuất huyết từ bốn loại huyết thanh riêng biệt nhưng có liên quan chặc chẽ với virus gây nên bệnh  (DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4). Sau khi phục người, người bệnh  có khả năng miễn dịch với các loại huyết thanh đó suốt đời. 

Các kiểu gen khác biệt đã được xác định trong mỗi kiểu huyết thanh, làm nổi bật sự biến đổi di truyền rộng rãi của các kiểu huyết thanh sốt xuất huyết. Trong số đó, kiểu gen “Châu Á” của DEN-2 và DEN-3 thường liên quan đến bệnh nặng kèm theo nhiễm trùng  thứ phát.

Nhưng, khả năng miễn dịch chéo giữa các loại huyết thanh sau phục hồi chỉ là tạm thời. 

3. Quá trình lây truyền bệnh sốt xuất huyết 

3.1. Lây truyền từ muỗi sang người

Virus được lan truyền từ người bệnh qua vết đốt của muỗi cái bị nhiễm virus mang bệnh sốt xuất huyết. Virus nhân lên trong muỗi vằn trước khi phân tán. Thời gian virus đến khi thực sự truyền sang vật chủ gọi là thời gian ủ bênh (EIP). EIP thường mất khoảng 8-12 ngày khi nhiệt độ xung quanh từ 25-28 ° C.

Sau khi bị nhiễm, con người trở thành vật mang và nhân chính của vi rút, đóng vai trò là nguồn cung cấp vi rút cho những con muỗi chưa bị nhiễm. Siêu vi khuẩn này lưu hành trong máu của người bệnh từ 2-7 ngày, cùng thời điểm người đó phát sốt. Những bệnh nhân đã bị nhiễm vi rút có thể truyền bệnh qua muỗi Aedes sau khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện (trong 4-5 ngày; tối đa là 12).

Sau khi bị lây nhiễm, muỗi có khả năng truyền virus trong cả quãng đời còn lại của nó.

3.2. Lây truyền từ người nhiễm bệnh sốt xuất huyết sang muỗi

Muỗi có thể bị lây từ những người nhiễm vius, đó có thể là người đã bị nhiễm trùng có triệu chứng, người chưa bị nhiễm trùng có triệu chứng nhưng cũng có thể là người chưa có dấu hiệu biểu hiện ra ngoài.

Sự lây truyền từ người sang muỗi có thể xảy ra 2 ngày trước khi một người có dấu hiệu bị bệnh.

3.3. Các phương thức lây truyền khác của bệnh sốt xuất huyết

Phương thức lây truyền chính của virus sốt xuất huyết giữa người bệnh với nhau thường liên quan đến vật trung gian là muỗi. 

Tuy nhiên, đã có bằng chứng minh chứng cho việc lây truyền từ mẹ sang con (phụ nữ có thai). Tuy nhiên trường hợp lây bệnh từ mẹ sang con là thấp. Khi người mẹ nhiễm bênh khi đang mang thai thì trẻ có thể bị sinh non, nhẹ cân và thậm chí bị suy thai.

4. Phân bố bệnh sốt xuất huyết

Trước năm 1970, chỉ có 9 quốc gia xảy ra bệnh sốt xuất huyết nặng. Nhưng đến bây giờ, bệnh đã lây lan và lưu hành hơn 100 quốc gia thuộc khu vực WHO, trong đó châu Á chiếm khoảng 70% số lượng bệnh so với toàn cầu.

Vào năm 2020, bệnh tiếp tục ảnh hưởng đến một số quốc gia, với các báo cáo về sự gia tăng số ca mắc ở Bangladesh, Brazil, Quần đảo Cook, Ecuador, Ấn Độ, Indonesia, Maldives, Mauritania, Mayotte (Fr), Nepal, Singapore, Sri Lanka, Sudan , Thái Lan, Timor-Leste và Yemen.

Ở Việt Nam, sốt xuất huyết là một bệnh phổ biến, xuất hiện nhiều ở duyên hải miền Trung và miền Nam. Phương pháp tạm thời chính là xuôi muỗi, diệt muỗi, diệt bọ gậy và sử dụng các biện pháp hóa học khi xuất hiện các ổ dịch.

5. Điều trị bệnh sốt xuất huyết 

Không có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh sốt xuất huyết. Thường thì thuốc giảm sốt và thuốc giảm đau có thể dùng để kiểm soát các triệu chứng nhứt cơ và sốt.

Đối với bệnh sốt xuất huyết nặng, chăm sóc y tế bởi các bác sĩ và y tá có kinh nghiệm với các tác động và sự tiến triển của bệnh có thể cứu sống người bệnh – giảm tỷ lệ tử vong từ hơn 20% xuống dưới 1%. Duy trì thể tích dịch cơ thể của bệnh nhân là rất quan trọng trong việc chăm sóc bệnh nhân  nặng. Bệnh nhân  nên đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo.

6. Biện pháp phòng tránh và kiểm soát bệnh sốt xuất huyết 

sốt xuất huyết
Biện pháp phòng bệnh sốt xuất huyết

Để phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết thì mọi người chú ý nên diệt lăng quăng (ấu trùng muỗi); đặc biệt là có can, thùng, chậu nước có nước; hạn chế cho muỗi sinh sản bằng cách không giữ nước hoặc thả cá vào.

Nếu không may bạn biết rằng mình đã bị nhiễm căn bệnh nguy hiểm này thì nên tuyệt đối tránh bị muỗi đốt trong tuần đầu tiên của bệnh. Bởi vì virus có khả năng lưu truyền trong máu. Những con muỗi sẽ bị nhiễm virus gây bệnh sau khi đốt bạn; chúng có thể lây truyền sang những người khác.

6.1. Phòng chống muỗi sinh sản

  • Ngăn chặn muỗi tiếp cận môi trường đẻ trứng bằng cách quản lý môi trường.
  • Xử lý chất thải rắn đúng cách và loại bỏ các môi trường sống nhân tạo có thể chứa nước.
  • Đậy nắp, đổ và vệ sinh dụng cụ chứa nước sinh hoạt hàng tuần.
  • Áp dụng các loại thuốc diệt côn trùng thích hợp cho các thùng chứa nước ngoài trời.

6.2. Bảo vệ cá nhân khỏi bị muỗi đốt

  • Sử dụng các biện pháp bảo vệ cá nhân trong gia đình, chẳng hạn như màn chắn cửa sổ, chất xua đuổi, vật liệu diệt côn trùng, cuộn dây và máy xông hơi. Các biện pháp này phải được tuân thủ vào ban ngày cả trong và ngoài nhà (ví dụ: tại nơi làm việc / trường học) vì vật trung gian truyền muỗi đốt chính suốt cả ngày.
  • Nên mặc quần áo hạn chế tối đa sự tiếp xúc của da với muỗi.

6.3. Kết nối cộng đồng

  • Giáo dục cộng đồng về nguy cơ mắc các bệnh do muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết.
  • Tham gia với cộng đồng để cải thiện sự tham gia và huy động để kiểm soát véc tơ bền vững.
  • Điều khiển vectơ phản ứng:
  • Cơ quan y tế có thể sử dụng các biện pháp kiểm soát véc tơ khẩn cấp như phun thuốc diệt côn trùng trong thời gian bùng phát dịch bệnh.

  6.4. Giám sát muỗi và vi rút tích cực

  • Cần tiến hành theo dõi và giám sát tích cực sự phong phú của véc tơ và thành phần loài để xác định hiệu quả của các biện pháp kiểm soát.
  • Giám sát chủ động tỷ lệ lưu hành vi rút trong quần thể muỗi, với việc chủ động sàng lọc các bộ sưu tập muỗi trọng điểm.

7. Sốt xuất huyết đã có vắc xin chưa?

Tập đoàn Sanofi, Pháp là hãng sản xuất vắc xin này. Ông Olivier Charmeil, trưởng đơn vị vắc xin của tập đoàn tiết lộ Vắc xin có tên Dengvaxia, được áp dụng tại một số nước như Mỹ La tinh, châu Á.

Theo tổ chức y tế thế giới WHO, việc tiêm vắc xin sốt xuất huyết có thể ngăn chặn tất cả 4 loại virus gây bệnh.

Sau thử nghiệm ở các nước châu Á và châu Mỹ thấy rằng vắc xin sốt xuất huyết chỉ hiệu quả ở trẻ trên 9 tuổi và sẽ có hiệu quả cao đối với ai đã nhiễm virus. Còn những ai chưa bị nhiễm bệnh thì vắc xin sẽ không có hiệu quả bao nhiêu.

Khi có dấu hiệu bị nhiễm bệnh sốt xuất huyết, mọi người nên ngay lập tức đến cơ sở y tế gần nhất, đừng nên cố tự chữa trị tại nhà. Vì sức khỏe của bản thân, của gia đinh và của cả cộng đồng trước căn bệnh này.