Thiên Thạch Là Gì, Nguồn Gốc Hình Thành Và Các Tác Động

thiên thạch

Thiên thạch là những viên đá, hoặc sắt tồn tại rất phổ biến trong hệ mặt trời của chúng ta. Chúng có thể tạo thành từ các mảnh vụn của các tiểu hành tinh va chạm nhau, từ đuôi của sao chổi hoặc từ mặt trăng, sao hỏa sau khi bị thiên thể khác đâm vào.

1. Thiên thạch là gì?

Các thiên thạch là những cục đá hoặc sắt quay quanh mặt trời – giống như các hành tinh, tiểu hành tinh và sao chổi. Đặc biệt là các cục nhỏ gọi là tiểu thiên thạch cực kỳ phổ biến trong hệ mặt trời. Chúng thậm chí còn được tìm thấy ở rìa hệ mặt trời, trong các vùng được gọi là vành đai Kuiper và đám mây Oort.

Các thiên thạch khác nhau di chuyển quanh mặt trời với tốc độ khác nhau và theo quỹ đạo khác nhau. Những thiên thể nhanh nhất có thể di chuyển với tốc độ khoảng 42 km (26 dặm) mỗi giây.

thiên thạch
Các thiên thạch rất nhiều trong hệ mặt trời

Hầu hết chúng đều được làm từ silicon và oxy (khoáng chất được gọi là silicat) và các kim loại nặng hơn như niken và sắt. Các quả thiên thạch sắt và niken-sắt có khối lượng lớn và dày đặc, trong khi các quả làm bằng đá thì chúng nhẹ và mỏng manh hơn.

2. Nguồn gốc hình thành

Nhiều thiên thạch là các mảnh vụn được hình thành từ sự va chạm của các tiểu hành tinh quay quanh mặt trời. Lực của vụ va chạm tiểu hành tinh có thể ném các mảnh vỡ của chúng – và đôi khi chính các tiểu hành tinh – ra khỏi quỹ đạo bình thường của chúng. Điều này có thể đưa chúng vào một hành trình va chạm với một hành tinh khác hoặc mặt trăng.

Một số khác là những mảnh vụn mà sao chổi rơi ra khi chúng di chuyển trong không gian. Khi một sao chổi đến gần mặt trời, hạt nhân sao chổi sẽ thải ra khí và bụi. Phần đuôi đầy bụi có thể chứa hàng trăm hoặc thậm chí hàng nghìn thiên thạch và tiểu thiên thạch. Các thiên thạch rơi ra khỏi một sao chổi thường quay quanh quỹ đạo cùng nhau trong một hệ thống gọi là dòng thiên thạch.

Một tỷ lệ rất nhỏ trong chúng là những mảnh đá vỡ ra từ Mặt trăng và sao Hỏa sau khi các thiên thể – thường là tiểu hành tinh hoặc các thiên thạch khác – tác động lên bề mặt của chúng. Các tác động của chúng có lẽ là nguyên nhân lớn nhất gây ra “hiện tượng phong hóa không gian”. Phong hóa không gian mô tả các quá trình tác động lên một thiên thể không có bầu khí quyển, chẳng hạn như tiểu hành tinh, mặt trăng hoặc hành tinh sao Hỏa và sao Thủy. Các thiên thạch đâm vào những thiên thể này sẽ tạo ra miệng núi lửa và ném bụi không gian (nhiều thiên thạch hơn) trở lại hệ mặt trời.

3. Tác động

Các “cục đá vũ trụ này” nói chung vô hại như bất kỳ thiên thể nào khác – chúng chỉ là những hạt bụi bay xung quanh mặt trời. Tuy nhiên, các cơ quan vũ trụ như NASA giám sát chuyển động của chúng vì hai lý do: tác động tiềm tàng với tàu vũ trụ và tác động tiềm tàng với Trái đất.

thiên thạch
Thiên thạch có tác động đến chúng ta

Tàu vũ trụ: Tác động của dù là một tiểu thiên thạch cũng có thể làm hỏng cửa sổ, hệ thống bảo vệ nhiệt và bình chứa điều áp của tàu vũ trụ. Điều này có thể gây nguy hiểm cho các phi hành gia, làm mất các công cụ khoa học có giá trị và tiêu tốn hàng triệu đô la.

Trái đất: Khi một thiên thạch đi qua bầu khí quyển của Trái đất, nó sẽ nóng lên do lực cản của không khí. Sức nóng khiến các khí xung quanh chúng phát sáng rực rỡ. Những thiên thạch phát sáng này được gọi là sao băng. Hầu hết các thiên thạch đi vào bầu khí quyển của Trái đất sẽ tan rã trước khi chúng đến mặt đất. 

Thiên thạch có thể trở thành mối nguy hiểm tự nhiên đối với cộng đồng mà chúng tác động. Các thiên thạch rất lớn có thể phát nổ trong khí quyển với sức công phá 500 kiloton TNT.  Bản thân chúng và sóng xung kích mà chúng tạo ra có thể gây bỏng và thậm chí tử vong, cũng như thiệt hại cho các tòa nhà và mùa màng. Ví dụ, một sự kiện tác động duy nhất cách đây khoảng 65 triệu năm, có khả năng dẫn đến sự tuyệt chủng của khủng long và hầu hết mọi dạng sống khác trên Trái đất.

4. Kết

Như vậy, thiên thạch vốn dĩ rất nhiều trong hệ mặt trời chúng ta và chúng cũng có vẻ không gây khó khăn mấy. Tuy nhiên, chúng là những viên đá khó lường nếu có kích thước cực kỳ lớn đến trái đất, hoặc những tác động không lường trước được nếu va chạm với tàu vũ trụ.