Ý Nghĩa Ngày Tết Hàn Thực Và Cách Làm Bánh Trôi, Bánh Chay

Tết Hàn thực

Tết Hàn thực chắc hẳn không còn gì xa lạ với những người dân Việt Nam ta. Vào ngày Tết Hàn thực, mỗi gia đình lại cùng nhau đoàn tụ lầm những đĩa bánh trôi, bánh chay. Hôm nay cùng chúng mình tìm hiểu về ngày Tết Hàn thực cũng như ý nghĩa của nó nhé.

1. Tết Hàn thực

1. Nguồn gốc Tết Hàn thực

Tết Hàn thực có nguồn gốc từ đất nước Trung Quốc, nó gắn liền với một điển tích từ xa xưa được biên lại trong cuốn “Đông Chu Liệt Quốc”. Điển tích đó như sau:

“Vào thời Xuân Thu, vua Tấn Văn Công của nước Tấn, gặp giặc loạn phải bỏ nước lưu vong, nay thì trú nước Tề, mai phải trú nạn ở nước Sở. Bấy giờ có một người hiền sĩ có tên là Giới Tử Thôi, nguyện lòng theo vua giúp đỡ mưu kế. Một hôm, trên đường đi lánh nạn, khi lương thực đã cạn, Giới Tử Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi của mình nấu lên dâng lên vua. Vua ăn xong hỏi ra mới biết, đem lòng cảm kích ông vô cùng. Giới Tử Thôi theo phò vua Tấn Văn Công trong mười chín năm trời, hai người cùng nhau trải nếm bao nhiêu gian truân nguy hiểm. 

Về sau, Tấn Văn Công giành lại được ngôi báu và trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng vô cùng hậu hĩnh cho những người có công trong khi ông tòng vong, nhưng vua lại quên mất công lao của Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi cũng không oán giận gì vua cả, nghĩ những việc mình đã làm, cũng là cái nghĩa vụ của mình, chứ không có công lao gì đáng để nói. Vì vậy mà ông về nhà đưa mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn. Tấn Văn Công về sau mới nhớ ra và cho người đi tìm. 

Khi ấy Giới Tử Thôi không chịu rời Điền Sơn ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công bèn hạ lệnh đốt rừng, ý muốn thúc ép Giới Tử Thôi phải ra, nhưng Giới Tử Thôi nhất định không chịu tuân mệnh, rốt cục cả hai mẹ con ông đều bị chết cháy. 

Tết Hàn thực
Vị anh hùng Tấn Văn Công đánh nước vệ

Vua vô cùng thương xót, lập miếu thờ và hạ lệnh trong dân gian phải kiêng đốt lửa ba ngày và chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm (đây là khoảng từ mồng 3 tháng 3 đến mồng 5 tháng 3 Âm lịch hàng năm). Do đó ngày này được gọi là Hàn Thực. Sau này, người Trung Quốc đã giản tiện đi chỉ giữ lệ làm Tết Hàn thực vào ngày mùng 3/3 âm lịch.”

Do ảnh hưởng nhiều của nền văn hóa Trung Quốc, nên người Việt cũng làm Tết Hàn thực. Tuy nhiên kể từ thời nhà Lý, Tết Hàn thực đã được Việt hóa. Người Việt Nam ăn Tết Hàn thực để lễ Phật và cúng tổ tiên, vì thế vào ngày Tết Hàn thực ở Việt Nam, chúng ta không kiêng lửa  như Trung Quốc. 

1.2. Ý nghĩa của bánh trôi bánh chay trong ngày tết Hàn thực của người Việt Nam

Như đã nói ở trên tuy có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng Tết Hàn thực của người Việt đã được “Việt Hóa” nên vẫn sẽ mang những sắc thái riêng, đậm đà chất Việt. Vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch hằng năm, người dân ăn đồ nấu chín để nguội để tỏ tấm lòng thành kính cũng như tưởng nhớ đến công ơn dựng nước, hy sinh cũng như công lao dưỡng dục của những người đã khuất.

Ngoài không kiêng kị lửa vẫn nấu nướng bình thường, người Việt đặc biệt còn sáng tạo nên bánh trôi, bánh chay mang ý nghĩa tượng trưng đó là những thức ăn nguội đặc trưng cho Tết Hàn thực.

1.2.1. Hướng về cội nguồn

Tết Hàn thực của người Việt Nam chủ yếu mang ý nghĩa hướng về tổ tiên, cội nguồn, tưởng nhớ công ơn lớn lao của những người đã khuất. Đó là truyền thống uống nước nhớ nguồn đã ăn vào máu dân tộc ta, chẳng như người Việt ta có lệ dâng bánh trôi lễ Hai Bà Trưng vào ngày mùng 6/3 âm lịch ở Hà Tây. Tiếp đó, mùng 10/3 âm lịch là ngày giỗ tổ Hùng vương, vào ngày này người Việt từ khắp mọi miền tổ quốc nô nức đổ về đền Hùng, Phú Thọ thắp nhang, dâng hương cúng những đĩa bánh trôi bánh chay để tưởng nhớ về cội nguồn. 

Từ đó, mặc dù có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng rõ ràng Tết Hàn thực ra là một cơ hội để tỏ lòng hiếu thảo biết ơn sâu sắc của dân tộc ta, Tết Hàn thực cũng mang màu sắc riêng, trường tồn trong văn hóa đất nước.

Tết Hàn thực
Mọi người cùng nhau sum vầy vào ngày lễ tết

Bánh trôi bánh chay là loại bánh đặc trưng của ngày Tết Hàn Thực. Từ thời xa xưa bánh trôi bánh chay cũng đã đi vào văn hóa dân tộc như những món ăn đặc trưng và phổ biến của người Việt. Hai thứ bánh trôi và chay đều được làm từ bột gạo nếp thơm tượng trưng cho truyền thống trồng cây lúa nước. Bánh trôi nặn viên nhỏ, bên ngoài trắng, bên trong nhân đường đỏ, thả vào luộc trong nồi nước sôi, khi bánh nổi lên trên mặt nước vớt ra vừa chín tới. Còn đối với bánh chay thì nặn tròn dẹt, không có nhân, đặt lên chiếc đĩa nhỏ, khi ăn thì đổ nước đường lên trên.

1.2.2. Ôn lại chuyện xưa

Vào ngày Tết Hàn thực hay các ngày lễ khác, cùng người thân sum vầy và thưởng thức một đĩa bánh trôi, bánh chay là một cảm giác vô cùng đặc biệt. Vì thế nhiều người còn truyền tai nhau rằng, ăn bánh trôi bánh chay vào những ngày này để ôn lại những chuyện xưa cũ, để tận hưởng cảm giác ấm áp của người thân và gia đình. Ăn bánh trôi bánh chay cũng là để tưởng nhớ công lao, ơn dưỡng dục của thế hệ đi trước từ đó biết ơn, trân trọng hơn những điều mà chúng ta đang có.

Cũng có điển tích kể lại rằng bánh trôi bánh chay có nguồn gốc từ thời Hùng Vương và tục làm hai thứ bánh này để tưởng nhớ về sự tích “bọc trăm trứng” của Âu Cơ và Lạc Long Quân. Những viên bánh nhỏ trong trắng tượng trưng cho trăm quả trứng của những người con đầu tiên của dân tộc. Bánh trôi tượng mang ý nghĩa trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con lên rừng theo mẹ. Bánh chay thì tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con theo cha xuống biển.

Cứ thế qua thời gian những truyền thống này đã ăn sâu vào tiềm thức mỗi người Việt, để rồi cứ đến ngày Tết Hàn thực, người người nhà nhà lại nô nức quây quần chuẩn bị làm bánh trôi, bánh chay. Với mùi thơm phức của đỗ xanh và đường mật, không khí tết dường như cũng trở nên sôi động và ý nghĩa hơn.

2. Cách làm bánh trôi bánh, chay truyền thống Tết Hàn thực

Như đã nói, hai món ăn ngày Tết Hàn Thực truyền thống không thể thiếu của người Việt đó là bánh trôi và bánh chay, để làm những món bánh này cũng không mất nhiều thời gian. Vì thế cùng theo dõi công thức làm bánh dưới đây để có thể tự tay nấu món bánh trôi và bánh chay cho ngày tết Hàn thực nhé.

2.1. Cách làm bánh trôi

Nguyên liệu cần chuẩn bị: 

  • Ở các chợ vào dịp này thường bán bột sẵn bột để làm bánh, các bạn có thể mua luôn cho đỡ mất công đoạn xay bột. Bột thường được pha theo tỷ lệ là 8 phần gạo nếp, 2 phần gạo tẻ rồi đem xay, ép khô.
  • 40g đường phèn đã chặt nhỏ.
  • Vừng rang chín.

Cách làm bánh trôi truyền thống:

B1: Trộn phần bột nếp với nửa thìa nhỏ muối. Đổ từ từ nước ấm vào, vừa đổ vừa dùng một chiếc muôi trộn đều, tùy theo mỗi loại bột thì độ hút nước khác nhau nên bạn điều chỉnh lượng nước ấm cho phù hợp.

Tết Hàn thực
Cách làm bánh trôi truyền thống

B2: Dùng tay trộn đều đến khi hỗn hợp bột mềm, dẻo. Kiểm tra bằng cách ấn tay vào bột mà không bị dính bột ở trên tay là được.

B3: Dùng khăn sạch, hay túi nilon sạch  đậy kín, ủ từ 30 phút đến 1 tiếng để bột nở. Ngắt một cục bột bằng lóng tay cái, dàn đều bột ra, ấn một viên đường vào giữa lòng cục bột rồi dùng tay vo tròn viên bánh trôi.

B4: Tiếp đến bạn đun một nồi nước sôi, để nước sôi già thì thả từng viên bột bánh trôi vào vừa nặn vào. Đun sôi với lửa nhỏ để bánh không bị xì nhân ra ngoài.

B5: Khi thấy bánh nổi lên trên bề mặt tức là bánh đã chín. Lúc này với những viên bánh trôi rồi thả ngay vào bát nước lạnh để bánh không dính chùm lại với nhau.

Như vậy là bạn đã hoàn thành xong món bánh trôi truyền thống cho ngày Tết Hàn thực rồi. Trước khi ăn bạn xếp bánh lên đĩa rồi rắc vừng lên bề mặt khi đó món bánh trôi trông sẽ đẹp mắt hơn và ăn cũng ngon hơn nữa

2.2. Cách làm bánh chay truyền thống

Nguyên liệu cần chuẩn bị:

  • Bột cùng loại với bánh trôi. Bạn cũng có thể tự xay bột hoặc mua ở ngoài đều được và lưu ý tỷ lệ nước của từng loại bột.
  • 1 bát con nhỏ bột sắn dây ( nếu có ướp hoa bưởi thì món bánh sẽ càng ngon)
  • 50g đường phèn
  • 150g đậu xanh đã đãi sạch vỏ
  • 1/2 thìa cà phê muối

Cách làm bánh trôi bánh chay kiểu truyền thống: 

Đậu xanh bạn ngâm trong nước lạnh khoảng từ 2 đến 3 tiếng. Sau đó đổ đậu xanh vào trong nồi, trộn đều với muối rồi hấp chín. Chia đậu xanh thành hai nửa, một nửa bạn dùng cối giã nhuyễn và vo tròn lại dùng để làm nhân, còn một phần giữ nguyên để sau thả lên đêr trang trí.

Tết Hàn thực
Cách làm bánh chay truyền thống

Với vỏ bánh chay, bạn làm như phần bánh trôi truyền thống nhưng bánh chay sẽ có phần vỏ lớn gấp đôi so với bánh trôi. Bạn ấn dẹp miếng bột, cho đậu xanh vào giữa rồi vo tròn lại. Sau đó đem bánh đi luộc, khi thấy bánh đã chín thì thả vào nước lạnh để không bị dính chùm.

Lấy bát con sắn dây đã chuẩn bị hòa với khoảng nửa bát con nước lạnh rồi khuấy đều để bột tan hết.

Lấy khoảng 300ml nước lạnh đun sôi sau đó thả đường phèn vào. Để đường tan xong, nhanh tay đổ bát sắn dây vào. Dùng muôi khuấy đều để bột sắn chín và sánh lại.

Cuối cùng bạn tắt bếp, múc từng viên bánh chay vào bát rồi múc chè chan lên bát bánh chay, rắc đậu xanh nguyên hạt lên mặt bánh để trang trí bánh. Như vậy là bạn cũng đã hoàn thành xong món bánh chay truyền thống trong ngày Tết Hàn thực rồi. Không quá phức tạp cũng như mất nhiều thời gian phải không nào, vì thế vào những ngày lễ tết đừng quên làm cho gia đình mình món bánh trôi, bánh chay truyền thống nhé.

Hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn những thông tin hữu ích về ngày Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch cũng như cách làm 2 loại bánh truyền thống rồi. Chúc bạn thành công.